Γιατί γράφτηκε αυτή η γραμματική
Η βλάχικη γλώσσα διατηρήθηκε για αιώνες κυρίως ως προφορική γλώσσα. Κάθε περιοχή ανέπτυξε τη δική της τοπική λαλιά, με μικρές ή μεγαλύτερες φωνητικές και λεξιλογικές διαφορές. Παράλληλα, προτάθηκαν διάφοροι τρόποι γραφής, οι περισσότεροι από τους οποίους βασίστηκαν σε ιστορικά, ετυμολογικά ή γλωσσολογικά κριτήρια.
Η γραμματική αυτή δεν γράφτηκε με σκοπό να προτείνει ακόμη μία κοινή ορθογραφία.
Ούτε επιχειρεί να αντικαταστήσει άλλες προτάσεις.
Αφετηρία της ήταν μια πολύ πιο απλή ανάγκη: να μπορεί να καταγραφεί η βλάχικη λαλιά όπως πραγματικά ακούγεται από τους φυσικούς ομιλητές της, έχοντας υπ’ όψη, κατά κύριο λόγο, τον τρόπο με τον οποίο προφέρονται από τους βλαχόφωνους της περιοχής του Πωγωνίου.
Για τον λόγο αυτό υιοθετήθηκαν τρεις βασικές αρχές:
- να γράφεται η γλώσσα όπως ακούγεται,
- να μπορεί να διαβάζεται εύκολα από έναν φυσικό ομιλητή της βλάχικης,
- να αποφεύγεται η χρήση ειδικών φωνητικών χαρακτήρων και πολύπλοκων συμβόλων.
Το αποτέλεσμα είναι ένα απλό σύστημα γραφής που χρησιμοποιεί σχεδόν αποκλειστικά κοινούς λατινικούς χαρακτήρες και λίγους, σαφείς κανόνες.
Μετά την ολοκλήρωση της γραμματικής προέκυψε ένα νέο ερώτημα.
Θα μπορούσε το ίδιο σύστημα να χρησιμοποιηθεί και για άλλες ελληνικές βλάχικες παραλλαγές;
Το ερώτημα αυτό δεν σχετίζεται με την προέλευση της γλώσσας ούτε με την αναζήτηση μιας κοινής ορθογραφίας.
Αφορά αποκλειστικά τη λειτουργικότητα του συστήματος.
Τα κριτήρια αξιολόγησης
Το σύστημα εξετάζεται ως προς πέντε άξονες.
1. Φωνολογική επάρκεια
Ελέγχεται αν όλοι οι φθόγγοι της εξεταζόμενης παραλλαγής μπορούν να αποδοθούν χωρίς την εισαγωγή νέων γραφημάτων.
2. Οικονομία
Εξετάζεται αν οι υπάρχοντες κανόνες επαρκούν ή αν απαιτούνται νέοι κανόνες και εξαιρέσεις.
3. Αναγνωσιμότητα
Ελέγχεται αν ένας φυσικός ομιλητής μπορεί να αναγνώσει σωστά μια άγνωστη λέξη χωρίς πρόσθετες οδηγίες.
4. Συνέπεια
Παρόμοια φωνολογικά φαινόμενα πρέπει να αποδίδονται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο.
5. Απλότητα
Το σύστημα πρέπει να παραμένει εύχρηστο και να αποφεύγει περιττά σύμβολα ή περίπλοκους κανόνες.
Πρώτα αποτελέσματα
Η προκαταρκτική εφαρμογή του πρωτοκόλλου σε διαθέσιμα γλωσσικά δεδομένα από ελληνικές βλάχικες ποικιλίες δείχνει ότι:
- μέχρι στιγμής δεν διαπιστώθηκε ανάγκη εισαγωγής νέων βασικών γραφημάτων,
- οι βασικοί κανόνες του συστήματος φαίνεται να καλύπτουν τα σημαντικότερα φωνολογικά φαινόμενα,
- ιδιαίτερα χρήσιμη αποδεικνύεται η χρήση του y ως δείκτη ουρανικοποίησης του προηγούμενου συμφώνου,
- απαιτείται ευρύτερη εξέταση με μεγαλύτερο αριθμό τοπικών ποικιλιών.
Η έρευνα συνεχίζεται